Ülkeye iner inmez hemen şunu farkedeceksiniz ki İran’da kadının yaşam alanı çok geniş. Evet İran baskıcı bir toplum ve yasakların çoğu kadınlara yönelik. Ama buna rağmen kadınlar rejimin ellerinden aldıklarını gizli de olsa inat edercesine kısmen yaşamak için yollarını bulmuşlar. Kadınlar bir örtünün altında yaşamaya hapsedilmiş ama bir yere hapsedilmiş değiller. Sosyal ve çalışma yaşamının her alanında kadın görebilirsiniz; bankada çalışan, pasaport görevlisi, öğretmen, akademisyen, mağaza çalışanı, fast food restoranlarında kasada görevli, mühendis, manav, otelde resepsiyonist.. Trafikte özellikle o kadar çok kadın sürücü görürsünüz ki Türkiye’de yoktur bu kadar. Hatta İran’da trafiğin bu denli kaotik olmasının nedenini kadın sürücü sayısındaki çokluk olarak ifade edenler bile var.:)

IMG_1268

Bir İmamı Cehennemlik Edecek Kadar Güzel
 Bu söz bana ait değil, böyle bir deyiş var İran’da. Ve hiç ama hiç haksız değiller. İran’da genel olarak kadınlar çok güzel, çok bakımlı ve çok cilveli! Makyajsız çok az kadın gördüm desem yeridir, özellikle göz kalemi ve ruj olmazsa olmaz gibi. Oje ve saç boyasının kullanımının bu kadar çok olabileceğini hiç tahmin etmezdim mesela.  Kadınlar rejim gereği örtünmek zorunda, sadece yüzleri, elleri, ayakları görünebilir. Camiye girerken çador denilen bir örtü kullanmak zorundalar.
IMG_1204
Çador, siyah çarşaftan farklı olarak, tek parçadan oluşan düz bir örtü. bunun dışında günlük yaşamlarında tayt/pantalon/blue jean üzerine giyecekleri kalçalarını kapatan bir tunik veya mont ile başlarını kapatacakları bir örtü şart. Ama “montun şu kadar uzun olacak” ya da “şu kadar örtülü olacak saçın” gibi bir kısıtlama yok. Parmak arası terlik ve sandalet giymek de serbest.
İ7
Ne giyeceklerinden çok nasıl giyileceğine dair bir şartlama var. Yoksa yol boyunca yürürken kulaklarında ipod, omuzlarında channel çanta, kafalarında yine markalı bir başörtüsü ile dolaşan, saçları yarısına kadar açık, burunları estetikle kalkmış kızıl kadınlar görebilmek çok da zor değil. Estetik konusu açılmışken, dünyada en çok estetik ameliyatın olduğu yerlerden biridir İran.
IMG_1148
Sokaklarda burnunda bandaj olan bir çok erkek ve kadın göreceksiniz- sebebini çok düşünmenize gerek yok artık – İranlılar genelde uzun ve biçimsiz buruna sahip. [Bu yazıda söz konusu olan erkekler değil ama yazmadan edemeyeceğim, erkeklerin kaşlarını almaları da çok doğal.]Duyduğumuz kadarıyla kadın ahlak polisleri bazen uyarmak için aşırı makyaj veya saçı açık (!) olanları uyarıp sokağın ortasında makyajlarını sildiriyormuş, ama biz hiç görmedik.
IMG_1124
Kadınların iki yaşamı var denilebilir İran’da: birincisi dışardaki uymak zorunda olduğu kurallı olan dünya, ikincisi ise evi yani rejimin kurallarının girmediği dünya. Evde tabiri caizse ‘senin-benim’ gibiler. Kolsuz t-shirtler, dar pantalonlar, şortlar, taytlar ve ev partileri için abiyeler! Evet, gittiğinizde şaşıracağınız şeylerden biri de bu: çarşıda dolaşırken göreceğiniz mağaza vitrinlerindeki abiye kıyafetlerin çokluğu! “Nerde giyiyorlar bunları?” sorusunun cevabı Ev Partileri.
IMG_1202
Böyle anlatıyorum ama aslında olayın özeti şu: kadınlar kesinlikle özgür değil. Çok dar bir alanları var ve inatla bu darlıkta yaşamlarını devam ettiriyorlar. Kız çocukları için ergenlik yaşı 9! Bu yaştan sonra kız çocukları kapanmak zorunda. Otobüsün arkasında kadınlar, ön tarafında erkekler oturmakta. Metroda ise erkekler ve kadınlar vagonu farklı. Camilerde kadın-erkek farklı giriş kapıları var. Okuma şansları erkeklere göre daha kısıtlı. Mesela geçen sene üniversitelerin bazı bölümleri kadın öğrenci kabul etmedi.
IMG_1265
Gerekçesi ise mühendislik gibi bazı bölümler kadın doğasına uygun değilmiş, mezun olduktan sonra iş bulamıyormuş, ve eğitimli işsizlik oranını yükseltiyormuş. Bu problemin çözümü olarak da kadınları bu bölümlere almamak gibi beş para etmez bir fikirle öne çıkmışlar. Muta ya da sighe diye anılan kısa süreli geçici evlilik vizesi diye bir şey var, biz buna sevişme izni de diyebiliriz. Mollalardan parayla alınan bu izin sayesinde saatlik/günlük/haftalık/aylık evlilikler yapıp zina yapmadan sevişebilirsiniz. Bu düzeysiz ilişkiden oluşan çocukları ya da doğum yapmak istemeyen kadınların halini tahmin edersiniz herhalde. Erkek egemen toplumun izlerini biz Türkiye’de yaşayan kadınlar iyi bildiğimiz için bunların detaylarnı yazmaya lüzum görmüyorum bile.
Özetle, İran’da kadın olmak zor. Bir çok baskı var ama bu baskılara rağmen kadınlar yasakları delmenin yollarını bir şekilde keşfetmişler ve mücadele ediyorlar.
IMG_1141
İran’da Kadın Gezgin Olmak
Korkmayın. İran genel anlamda çok güvenli bir yer, tabi ki riskler var ama çok az. tek başınıza gitmek konusunda da kesinlikle endişe etmenize gerek yok. Rejim gereği örtünmeniz gerek, ama dediğim gibi bir örtü bir tunik işinizi görecek.
Gecenin körü tek başına yürüyen kadınlar göreceksiniz, trafikte önüme geçeni çiğnerim modunda kadınlar göreceksiniz. Garip bi şekilde güven verdi bunları görmek bana. El ele tutuşmak hakkında çekincelerimiz vardı ilk günler, baktık ki yersizmiş. El ele tutuşabilirsiniz, ama yolda öpüşmeyin buna hazır değiller henüz.
Özetin Özeti
Dünyanın birçok yerinde kadın olmak zordur.